Yapay zekâ sistemleri sağlık sektöründe teşhis, görüntü analizi, risk skorlama, tedavi önerisi ve hasta takibi gibi alanlarda aktif şekilde kullanılmaktadır. Ancak bu sistemlerin hatalı kararları ciddi sağlık zararlarına yol açabilir.
Yanlış teşhis, gecikmiş tedavi veya hatalı ilaç önerisi gibi sonuçlar doğduğunda şu soru gündeme gelir:
Sağlıkta AI hatasında hukuki sorumluluk kime aittir?
Türk hukukunda sağlıkta AI kullanımına özgü özel bir sorumluluk düzenlemesi bulunmamaktadır. Bu nedenle değerlendirme genel sorumluluk hükümleri çerçevesinde yapılır. Temel dayanak Türk Borçlar Kanunu ve cezai boyutta Türk Ceza Kanunu hükümleridir.
Sağlıkta AI Kullanım Alanları
Sağlık alanında AI sistemleri:
- Radyolojik görüntü analizi
- Kanser risk tahmini
- Klinik karar destek sistemi
- Ameliyat robotları
- Uzaktan hasta izleme
gibi kritik alanlarda kullanılmaktadır. Bu sistemler çoğu zaman doktorun kararını destekler; ancak bazı durumlarda otomatik öneri sunar.
1. Doktorun Sorumluluğu
Tıp hukukunda temel ilke, hekimin “özen yükümlülüğü”dür.
Eğer doktor:
- AI sistemine körü körüne güvenmişse
- Klinik değerlendirme yapmamışsa
- Sistem hatasını fark edebilecekken müdahale etmemişse
kusurlu sayılabilir. AI bir yardımcı araçtır; nihai sorumluluk çoğu durumda hekime aittir.
2. Hastane veya Sağlık Kurumunun Sorumluluğu
Hastaneler:
- Güvenli sistem seçmek
- Personeli eğitmek
- Güncellemeleri yapmak
- Risk analizi gerçekleştirmek
zorundadır. Gerekli teknik ve idari önlemler alınmamışsa kurum sorumluluğu doğabilir.
3. Yazılım Geliştiricinin Sorumluluğu
AI sistemi:
- Yeterince test edilmemişse
- Bilinen hata düzeltilmemişse
- Yanlış veriyle eğitilmişse
geliştirici veya üretici sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu durum ürün sorumluluğu kapsamında da değerlendirilebilir.
4. Kusur ve Nedensellik Bağı
Tazminat sorumluluğu için:
- Hukuka aykırılık
- Kusur
- Zarar
- İlliyet bağı
aranır.
Örneğin yanlış teşhis ile hastanın zarar görmesi arasında doğrudan bağ kurulmalıdır. Bilirkişi incelemesi çoğu zaman belirleyicidir.
5. Ceza Hukuku Boyutu
Eğer AI hatası sonucu:
- Yaralanma
- Ölüm
meydana gelmişse taksirli suç hükümleri gündeme gelebilir.
Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle yaralama veya taksirle ölüme sebebiyet suçları değerlendirilebilir. Ancak AI sisteminin kendisi fail değildir; sorumluluk insanlara aittir.
6. Kusursuz Sorumluluk İhtimali
Sağlık hizmetleri riskli faaliyetler arasında yer alır.
Bazı durumlarda:
- Ürün sorumluluğu
- Tehlike sorumluluğu
ilkeleri uygulanabilir. Özellikle tıbbi cihaz niteliği taşıyan AI sistemlerinde üretici sorumluluğu ağırlaşabilir.
7. Kişisel Veri ve Gizlilik
Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir.
AI sistemleri hasta verisini işlerken Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında sıkı kurallara tabidir. Veri güvenliği ihlali ayrıca idari yaptırım doğurur.
8. Manevi Tazminat
Sağlık hatalarında:
- Acı ve ıstırap
- Psikolojik zarar
- Yaşam kalitesinin düşmesi
nedeniyle manevi tazminat talep edilebilir. Ölüm halinde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir.
Uluslararası Eğilim
Artificial Intelligence Act, yüksek riskli AI sistemleri arasında sağlık uygulamalarını açıkça saymaktadır.
Bu sistemlerde risk yönetimi, insan denetimi ve şeffaflık zorunludur. Türkiye’de ise genel sorumluluk hükümleri uygulanmaktadır.
Güncel Hukuki Çerçeve
Bugün için temel değerlendirme şöyledir:
- AI sağlıkta yardımcı araçtır; nihai sorumluluk insana aittir.
- Doktorun özen yükümlülüğü devam eder.
- Kurum ve geliştirici sorumluluğu mümkündür.
- Tazminat için kusur ve illiyet bağı aranır.
- Ceza hukuku taksirli suç hükümleri uygulanır.
Sağlıkta AI kullanımı, hem büyük fırsatlar hem de ciddi hukuki riskler barındırmaktadır. Teknolojik gelişmeler hızla ilerlerken, hukuki sorumluluk sistemi insan merkezli yaklaşımını sürdürmektedir. Ancak yüksek riskli sağlık uygulamalarında daha ayrıntılı düzenlemelerin yapılması ilerleyen dönemde kaçınılmaz görünmektedir.
